Stop denken in oplossingen




‘Om vooruit te komen moet je weten wat je tegenhoudt.’ Het klinkt als Cruijffiaanse logica, maar helaas blijkt logica aan de kant te worden geschoven zodra we worden geconfronteerd met problemen. En dat we met veel problemen worden geconfronteerd in dit coronatijdperk is evident. Variërend van gezondheidsproblemen (die bijna hebben geleid tot capaciteitsproblemen in de zorg), financiële problemen en alle maatschappelijke en sociale problemen als gevolg van de lockdown en opgelegde beperkingen.

Wat is je probleem? 
We hebben onszelf aangeleerd om direct in oplossingen te denken, omdat de problemen waar we vele (tien)duizenden jaren geleden mee werden geconfronteerd levensbedreigend waren. Als we oog in oog kwamen te staan met een beer of een ander roofdier dan was er geen tijd voor logica of voor intellect. Dan trad direct ons oer-mechanisme, bestaande uit fight, flight or freeze in werking. We zijn dus evolutionair geprogrammeerd om direct in oplossingen te denken zodra we met problemen worden geconfronteerd. Maar diezelfde evolutie heeft tevens geleid tot de ontwikkeling van onze neocortex, het deel in onze hersenen dat gekoppeld is aan ons intellect. We zouden ondertussen dus in staat moeten zijn om niet direct in oeroude patronen te vervallen en vaker gebruik te maken van ons intellect dan ons instinct. En dat begint met het stellen van de enige juiste vraag: Wat is mijn daadwerkelijke probleem? 

Albert Einstein gaf aan dat hij - als hij een uur de tijd had - 55 minuten zou besteden aan het probleem en slechts 5 minuten aan de oplossing. Zodra het probleem duidelijk is, wordt de oplossing zichtbaar. Dit komt omdat we problemen zien als negatief, bedreigend en pijnlijk, waardoor we direct in onze instincten vervallen. Het is daarom noodzakelijk om op een andere, positievere manier naar problemen te kijken. Vooral omdat problemen zoveel inzicht bieden in de oplossing. 

Stapsgewijs naar de oplossing 
Problemen worden veroorzaakt door ambitie en ontstaan als de huidige situatie niet langer overeenkomt met de door jou gewenste situatie, oftewel jouw doel. Nu zullen veel ondernemers stellen dat hun probleem Corona is of de bijbehorende, beperkende overheidsmaatregelen. Maar voor die problemen is alleen een vaccin of een versoepeling van de maatregelen vanuit de overheid de oplossing. Dat betekent dat je volledig afhankelijk bent van externen om jouw probleem op te lossen wat weer een probleem op zich is. Als je echter een stap verder kijkt, ik noem dat vaak ‘probleemschillen’, dan kom je tot andere, betere inzichten. 

Begin met het definiëren van jouw doel (de gewenste situatie) op basis van de kerncompetentie van jouw bedrijf. Zodra doelen onder druk komen te staan vergeten we namelijk vaak waarom we überhaupt als ondernemer zijn begonnen. Ook ik was aan het begin van de coronacrisis meer bezig met het veiligstellen van de omzet dan met het werken vanuit mijn kerncompetentie. Pas toen ik weer terugging naar de basis waarom ik ooit voor mijzelf ben begonnen; het durven benoemen en vervolgens helpen oplossen van problemen, trok de business geleidelijk weer aan. Daarbij moet ik vanzelfsprekend wel de kanttekening maken dat ik als ondernemer geen problemen heb ondervonden van de wettelijk opgelegde maatregelen. 

Wees als ondernemer kritisch en stel jezelf de vraag waarom je bent begonnen met jouw onderneming en breek het probleem vervolgens op in hapklare brokken. Dat maakt het overzichtelijk, houd je gemotiveerd (je ziet eerder resultaat) en maakt het eenvoudiger om te bepalen wat je wel en niet kunt oplossen. Het probleem zoals jij dit ziet, is vaak een verzameling kleinere problemen die elkaar beïnvloeden. Door ze op te delen en stuk voor stuk aan te pakken beïnvloed je dus ook de andere (deel)problemen op een positieve manier. 

Begin bij het begin en hou het klein 
Ben je jouw restaurant ooit begonnen om zitplaatsen te verkopen of om mensen te laten genieten van overheerlijk eten? Ben je jouw sportschool begonnen om de aanwezige fitnessapparatuur te ‘verhuren’ aan klanten of om hun gezondheid en conditie te verbeteren? Het antwoord op deze vraag is namelijk het startpunt van het oplossingstraject. Veel restaurants hebben er bijvoorbeeld voor gekozen om veel meer afhaal- en bezorgmaaltijden te verkopen, in lijn met hun ambitie om mensen te laten genieten van lekker eten. Variërend van het restaurant om de hoek tot restaurants met 1 of 2 Michelinsterren. Hiermee kunnen ze toch inkomsten generen (het urgente probleem), in contact blijven met hun klanten (een toekomstig probleem) en extra producten of diensten aanbieden (zoals bijpassende wijn of zelfs een bijpassende Spotify playlist). 

Vervolgens kon men gaan kijken naar de problemen die niet (volledig) konden worden opgelost met deze eerste stap en die vaak verder verwijderd zijn van de kerncompetenties van de ondernemer. Denk bijvoorbeeld aan de kosten van het personeel en vastgoed (huur of hypotheek) dat niet (volledig) kan worden ingezet. Daar horen weer een ander soort oplossingen bij, eventueel uitgevoerd door andere mensen. Het probleem bepaalt tenslotte de oplossing en niet andersom. Zo hebben sommige horecaondernemingen ervoor gekozen om het personeel in te zetten voor onderhoud (bijvoorbeeld schilderwerk en ander onderhoudswerk), zijn personeelsleden ingezet voor het bezorgen van maaltijden of zijn bedrijfsruimten ingezet voor andere, veelal aanpalende, doeleinden (zoals een volledig verzorgde vergaderruimte met inachtneming van de RIVM-richtlijnen). 

Lost dit het volledige probleem op? Dat niet, maar de focus ligt met deze vragen wel op het daadwerkelijke probleem en geeft richting aan mogelijke oplossingen die we zelf in de hand hebben. Door op deze wijze te werk te gaan kan een catastrofaal probleem in kleinere deelproblemen worden geknipt die grotendeels wel zijn op te lossen. Als gevolg van deze aanpak blijven er bijvoorbeeld voldoende inkomsten binnenkomen waardoor de factor tijd een minder urgent probleem wordt. Daarnaast blijven mensen gemotiveerd en betrokken bij de organisatie, net zoals de klanten die toch worden bediend. 

De beloning is vele malen groter dan de pijn 
Het is ongelofelijk moeilijk om in problemen te denken, dat weet ik als ervaren probleemdenker als geen ander. Tijdens mijn werkzaamheden en tijdens mijn colleges op Nyenrode Business Universiteit over dit onderwerp word ik continu geconfronteerd met de ongekende kracht van ons instinct en de feitelijke zwakte van ons intellect. Na een college van 3 uur is iedereen overtuigd van de noodzaak om te denken in problemen om vervolgens bij de eerste opdracht (waarin doelbewust een beloning is opgenomen voor diegene die als eerste de juiste oplossing presenteert) direct op zoek te gaan naar de oplossing. Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman omschrijft dit ook treffend in zijn boek ‘Ons feilbare denken’. In 98% van alle gevallen vervallen we in automatismen zoals het direct denken in oplossingen. In slechts 2% van alle gevallen maken we daadwerkelijk gebruik van ons intellect en gaan we op zoek naar het daadwerkelijke probleem en niet het probleem dat we onszelf voorhouden of de symptomen die duidelijk zichtbaar zijn. 

Probleemontwijkend, oplossingsgericht gedrag is helaas onderdeel van onze natuur geworden. Onderzoek aan de Katholieke Universiteit Leuven naar het omgaan met problemen heeft zeven mogelijke reacties (coping mechanismen) gedefinieerd als we worden geconfronteerd met een probleem. We gaan op zoek naar steun bij anderen (sociaal reageren), aanvaarden en wachten af (niets doen), gaan op zoek naar alternatieve activiteiten (afleiding zoeken), gaan het probleem van de positieve kant bekijken (positief denken), hopen dat het probleem zich vanzelf oplost (wensdromen en cognitief gericht reageren) of vertonen destructief, agressief gedrag (destructief reageren en het uiten van kwaadheid). Slechts 1 coping mechanisme (gericht reageren) leidt ertoe dat we doelgericht op zoek gaan naar de daadwerkelijke oplossing van het probleem. In alle andere gevallen ontstaat er vaak alleen maar een groter probleem omdat er tijd en middelen verloren gaan zonder dat het daadwerkelijke probleem wordt opgelost. 

Problemen activeren een gebied in onze hersenen dat wordt geassocieerd met pijn waardoor we altijd een ongemakkelijk of zelfs onprettig gevoel krijgen als we met problemen worden geconfronteerd. Daarom willen we er liever niet over praten of te lang bij stilstaan. Maar net als bij topsporters liggen er ongekende mogelijkheden voor diegenen die het aandurven om door die pijngrens heen te gaan. De pijn die deze stap met zich meebrengt is echter vele malen kleiner dan de pijn die ontstaat als we het probleem niet oplossen of nieuwe problemen creëren door de verkeerde oplossing toe te passen. Kortom stop denken in oplossingen en start denken in problemen!

Julian Stevense, Brandgurus

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

Opmerking: Alleen leden van deze blog kunnen een reactie posten.